مىگويند ، آن تنزيل تدريجى نيست كه بيش از دو دهه به طول انجاميده ، بلكه انزال يك باره و يكپارچه است . همچنين ، انديشهء تعدّد انزال قرآن به صورتى كه شرح داديم ، براى ما آن دو مرحله را كه قرآن كريم در اين آيهء شريفهء اشاره كرده است ، تفسير مىكند : كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ « 1 » كه اين سخن خداوند دو مرحله را براى انزال آسمانى قرآن حكايت مىكند : يكى ، احكام آيات ؛ دوم ، تفصيل آيات ؛ و اين برداشت با انديشهء تعدّد انزال نيز هماهنگ است ، به اين ترتيب كه انزال يك باره بر سبيل اجمال ، همان مرحلهء « احكام » آيات و سور قرآنى است ، و انزال تدريجى بر سبيل تفصيل ، همان مرحلهء بعدى يعنى مرحلهء تفصيل است . نزول تدريجى قرآن « 2 » تنزيل تدريجى قرآن كريم در طول 23 سال بود ، كه عبارت است از مدت زمانى كه پيامبر با امّت خويش گذرانيده است ، از بعثت تا وفات . آن حضرت 40 سال پس از ولادت ، مبعوث به رسالت شد ؛ 13 سال در مكّه اقامت فرمود و در اين سالها همواره قرآن به او وحى شد ؛ آن گاه به مدينه مهاجرت كرد و در آنجا 10 سال بماند ، و قرآن همچنان بر او نازل مىشد و نازل مىشد تا آن كه در سنّ 63 سالگى از عمر شريفش درگذشت . امتياز قرآن نسبت به كتابهاى آسمانى پيش از آن همين انزال تدريجى آن بوده است ، بر خلاف نوع انزال تورات به شكل الواح ، به طور يكپارچه يا در مدّت زمانى محدود . و اين تدريجى بودن نزول قرآن تأثير بسزايى در تحقّق بخشيدن اهداف رسالت و پيروزى دعوت ، و تكوين امّت داشته ؛ چنانچه آيتى از آيات اعجاز در قرآن كريم بوده است . توجه به نكات ذيل مطلب را از هر جهت روشن مىگرداند : 1 . بر پيامبر اكرم و دعوت اسلام طىّ 23 سال ، حالات بسيار گوناگونى گذشته است ؛ چنان كه گاه مسير دعوت دچار محنتها و سختيهايى مىشده ، و گاه پيروزيهايى كسب

--> ( 1 ) هود / 1 ( 2 ) نوشتهء آية اللّه شهيد صدر قدّس سرّه